انواع مرخصی در قانون کار

انواع مرخصی در قانون کار

قانون گذار برای قانون کار جنبه حمایتی در نظر گرفته یعنی به این معناست چون کارگران به دلایل مختلف همواره در طی چند سال گذشته مورد سوء استفاده کارفرما قرارگرفته اند.


در قانون کار و قوانین مرتبط راهی برای حمایت از این قشر اندیشیده شده است نمونه این راه انواع مرخصی هایی است که برای کارگر در نظر گرفته شده است.


 
انواع مشاوره مرخصی در قانون کار


مرخصی ها در قانون کار به چهار دسته اصلی استحقاقی ، استعلاجی ، بدون حقوق و زایمان تقسیم می شوند. 


مرخصی ها ایامی هستند که کارگر در آن ها به کار محول شده مشغول نمی باشد و بر حسب نوع آن دستمزد دریافت میکند یا نمی کند. 


قانون کار به علت ماهیت حمایتی که نسبت به کارگران دارد ، برخی از مرخصی ها را حق کارگر دانسته و حتی در مواردی با در نظر گرفتن تمهیداتی در تلاش برای اجبار کارگر به استفاده از مرخصی خود است.


 چرا که این کارگر است که قدرت کمی در مقابل کارفرما دارد و ممکن است کارفرما به وی اجازه مرخصی ندهد و یا کارگر از ترس از دست دادن شغل از مرخصی خود استفاده نکند. 


در بخش اول به بررسی مرخصی استحقاقی و انواع آن می پردازیم و در بخش دوم مرخصی بدون حقوق را بیان می کنیم و بخش سوم به تعریف مرخصی استعلاجی اختصاص داشته و در بخش آخر به اختصار مرخصی زایمان را بررسی خواهیم کرد.


 
 

مرخصی استحقاقی


بر طبق ماده 64 قانون کارمرخصي استحقاقی سالانه كارگران با استفاده از مزد و احتساب چهار روز جمعه ، جمعا يك ماه است و ساير روزهای تعطيل جزو ايام مرخصی محسوب نخواهد شد و براي كار كمتر از يك سال مرخصی مزبور به نسبت مدت كار انجام يافته محاسبه می شود.


در حقیقت منظور این ماده این است که مرخصی کارگر جمعا 26 روز کاری است ولی قسمت آخر این ماده بیان می کند به طور مثال اگر شخص به جای یک سال 6 ماه کار کند ، از 15 روز مرخصی بهره خواهد برد ، البته باب است که ماهی 2.5 روز در نظر می گیرند. 


 نکته: در ماده 65 گفته شده مرخصی ساليانه كارگرانی كه به كارهای سخت و زيان آوراشتغال دارند 5 هفته می باشد و استفاده از اين مرخصی ، حتی الامكان در دو نوبت و در پايان هر شش ماه كار صورت می گیرد.


 

یعنی قانون گذار بیان داشته که افرادی که در مشاغل سخت و زیان آور مشغول هستند علاوه بر این که از یک هفته مرخصی استحقاقی بیشتر از دیگر کارگران برخوردار هستند ، قانون گذار به کارفرما توصیه کرده که این مرخصی را در دو نوبت و در پایان هر  شش ماه کار به  آنها بدهد تا فشار کمتری به آنها وارد شود اما اقدام شایسته ای که قانون گذار در زمینه حمایت از کارگران انجام داده این است که در ماده 67 بیان کرده که كارگر نميتواند بيش از 9 روز از مرخصی سالانه خود را ذخيره كند.


 این اقدام به این منظور است که کارگران حتما از مرخصی استحقاقی خود استفاده کنند و آن را به هر علت از جمله ترس از کارفرما بدون استفاده باقی نگذارند چرا که مرخصی حق کارگر و گامی در جهت تامین سلامتی او کم کردن فشار کاراست . 


 نوع دیگری از مرخصی که زیرمجوعه مرخصی استحقاقی یا مرخصی بدون حقوق قرار می گیرد مرخصی حج تمتع است که به طور کلی فقط یک بار در تمام مدت کار کارگر قابل استفاده است.


این موضوع در ماده 67 بیان شده: هر كارگر حق دارد به منظوراداي حج واجب در تمام مدت كار خويش فقط برای يك نوبت به مدت يك ماه به عنوان مرخصی استحقاقی يا مرخصی بدون حقوق استفاده نمايد.


مرخصی دیگری که در این دسته بندی قرار میگیرد ، مرخصی استحقاقی و با دریافت دستمزد به علت ازدواج دائم ، فوت همسر ، پدر ، مادر و فرزندان است که مدت آن در قانون کار 3 روز ذکر شده است .


در تبصره 1 ماده 69 بیان شده است که درمورد كارهاي پيوسته و تمامي كارهایی كه همواره حضور حداقل معيني از كارگران در روزهای كار را تقاضا می نمايد كارفرما وظیفه دارد جدول زمانی استفاده از مرخصي كارگران را ظرف سه ماه آخر هر سال براي سال بعد تنظیم و پس از تاييد شورای اسلامی كار يا انجمن صنفی يا نماينده كارگران اعلام نمايد.


قانون گذار بازهم در این ماده هدف اصلی خود ، یعنی حمایت از کارگران را به نمایش گذاشته است ، چرا که طبیعت برخی از مشاغل پیوستگی و تعطیلی ناپذیر بودن آن ها است و این مسئله ممکن است راه را برای سوء استفاده کارفرما از کارگران باز کند.


 نکته دیگر دررابطه با مرخصی استحقاقی این است که مرخصی های ساعتی و کمتر از یک روز کاری ، جزو مرخصی استحقاقی محسوب می شوند.
انواع مرخصی های کارمندان دولت


مرخصی بدون حقوق


براساس ماده 72 قانون کار: نحوه استفاده از مرخصی بدون حقوق کارگران و مدت آن و شرایط برگشت آن ها به کار پس از استفاده از مرخصی با توافق کتبی کارگر یا ‌نماینده قانونی او و کارفرما تعیین خواهد شد.


مرخصی بدون حقوق مرخصی است که در صورت نیاز کارگر از کارفرما درخواست می شود مانند مرخصی ادای حج واجب که قبلا به آن اشاره کرده ایم و باید توجه داشت که نحوه استفاده از مرخصی بدون حقوق كارگران و مدت آن و شرايط برگشت آنها به كار پس از استفاده از مرخصی با توافق كتبی كارگر يا نماينده قانونی او و كارفرما تعيين خواهد شد.


زمان و نحوه استفاده از مرخصی توسط کارگران 


مرخصی استعلاجی


مرخصی استعلاجی مرخصی است که کارگر برای درمان بیماری از آن استفاده می کند و ایام این مرخصی با تایید سازمان تامین اجتماعی جزو سوابق بیمه و بازنشستگی فرد محسوب می شود و دستمزد این ایام تحت عنوان دستمزد توسط این سازمان پرداخت خواهد شد.


مرخصی استعلاجی قانون کار


مرخصی زایمان


قانون گذار برای حمایت از زنان شاغل ، مرخصی تحت عنوان مرخصی زایمان پیش بینی نموده است.


دستمزد این ایام که در قانون جدید 9 ماه تعیین شده است توسط سازمان تامین اجتماعی پرداخت می شود. قانون کار تاکید کرده که کارگر پس از طی این دوره به کار خود باز می گردد و این دوره با تایید سازمان تامین اجتماعی جزو سوابق کار او محسوب می شود.


 
مرخصی زایمان تامین اجتماعی


•    مرخصی سه روزه به جهت فوت اقوام یا ازدواج دائم ، جزو مرخصی 1 ماه در سال است یا جدای از آن در نظر گرفته می شود ؟
این مورد جزو موارد استثنایی بوده و به جز یک ماهه مرخصی استحقاقی ، سه روز برای موارد ذکر شده منظور می شود که برای مطالعه کامل به متن مقاله مراجعه کنید . 


•    آیا کارفرما موظف است مرخصی حج واجب را جزو مرخصی استحقاقی به حساب آورده و دستمزد آن را پرداخت کند ؟
خیر تاکید قانونگذار بر این مرخصی از این جهت است که کارفرما حتما با این مرخصی موافقت کند اما تعیین نوع آن با توافق طرفین صورت می گیرد که در مقاله بررسی شده است .


•    مرخصی استحقاقی ذکر شده در قانون چند روز است ؟
 مرخصی استحقاقی سالانه یک ماه با احتساب 4 روز جمعه بوده یعنی در حقیقت 26 روز کاری محسوب می شود که جزئیات آن در مقاله آورده شده است .